Opties kunnen worden ingezet om een risico af te dekken of om op een koersverandering in te spelen. Een Belgische particuliere belegger moet eerst duidelijk bepalen of hij koper of schrijver is. Het resultaat hangt daarna niet alleen van de koersrichting af. Ook de uitoefenprijs, contractgrootte, looptijd, volatiliteit en kosten tellen mee. Beste Brokers behandelt opties daarom als complexe contracten en niet als een eenvoudige vervanger van aandelen.
De koper van een calloptie mag het onderliggende actief kopen tegen een afgesproken uitoefenprijs. Dat kan aantrekkelijk zijn als hij een voldoende grote koersstijging voorziet, maar een stijgende koers betekent niet altijd winst: ook de premie en kosten moeten worden terugverdiend. Met een putoptie krijgt de koper het recht te verkopen tegen de overeengekomen prijs. Een gekochte put kan een daling deels opvangen of dienen als zelfstandige dalingspositie.
Voor de koper is dat een recht, geen plicht om de aandelen werkelijk te kopen of te verkopen. Het recht behoort aan de optiekoper; de schrijver heeft de bijbehorende verplichting wanneer de voorwaarden tot uitoefening leiden. Dat blijft ook zo als beide partijen via een beurs handelen.
Met alleen het woord 'optie' weet u nog niet welk risico iemand neemt. Onderscheid een gekochte call, gekochte put, geschreven call en geschreven put: ze reageren niet hetzelfde op de aandelenkoers en brengen verschillende verplichtingen mee.
Bij het kopen van een gewone call of put betaalt u eerst de premie. Verloopt de optie waardeloos, dan is het verlies van deze optiepositie doorgaans de premie en de transactiekosten. Dat garandeert niets voor andere posities in uw portefeuille, bijvoorbeeld als u met krediet handelt of later door uitoefening een nieuwe aandelenpositie krijgt.
Een schrijver krijgt de premie, maar aanvaardt een verplichting. Bij een gedekte call heeft u bijvoorbeeld al aandelen om eventueel te leveren, maar u mist misschien verdere koerswinst. Bij een ongedekte geschreven call kan het verlies bij een sterke koersstijging in theorie onbeperkt worden. Een geschreven put kan zwaar verlies geven als het aandeel sterk daalt. Een ontvangen premie is dus geen risicovrije opbrengst.
De broker kan effecten als zekerheid, voldoende cash of margin eisen. Bij ongunstige prijsbewegingen kan de broker extra waarborg vragen of de positie sluiten. Controleer vóór u schrijft of u het geld of de aandelen tijdig kunt leveren. De voorwaarden verschillen per contract, beurs en rekeningtype.
Neem uitsluitend als rekenvoorbeeld een beursoptie op 100 aandelen, met € 50 als uitoefenprijs per aandeel en € 2 premie per aandeel. De totale premie voor één contract is € 200, zonder kosten. Staat het aandeel bij expiratie op € 55, dan heeft de call € 5 intrinsieke waarde per aandeel, samen € 500 voor 100 stuks. Het vereenvoudigde resultaat is € 500 min € 200 of € 300 brutowinst vóór alle kosten. Bij € 50 of minder op de einddatum is er geen intrinsieke waarde en kan de volledige betaalde € 200 verloren zijn.
Die 100 aandelen zijn slechts een voorbeeld, geen vaste norm voor elke beursoptie. Euronext hanteert uiteenlopende contractkenmerken, ook in Brussel waar het aantal onderliggende aandelen anders kan zijn. De daadwerkelijke premie bedraagt de premie per eenheid maal de contractomvang, plus de toepasselijke kosten. Controleer de specificaties van de optieklasse en het orderscherm.
De € 300 is ook geen voorspelling van het resultaat bij tussentijdse verkoop. Vóór het einde bevat de optie meestal nog tijdswaarde, die kan bewegen zonder een even grote koersverandering in het aandeel. De betaalde optiepremie is niet dezelfde grootheid als de strike of een gegarandeerde winst.
De waarde van een optie hangt onder meer af van vier factoren die elkaar beïnvloeden: de koers van het actief, de afstand tussen koers en uitoefenprijs, de resterende tijd en de verwachte volatiliteit. Rente en uitkeringen uit het onderliggende actief kunnen eveneens meespelen. De premie bestaat meestal uit intrinsieke waarde en tijdswaarde. Die tijdswaarde kan teruglopen naarmate de einddatum dichterbij komt.
U kunt de stijging van het aandeel juist voorspellen en toch geld verliezen op uw call: de stijging kwam te laat, was te klein of zat in nog sterkere vorm al in de betaalde premie verwerkt. Ook kan een gekochte put door veranderende volatiliteitsverwachtingen duurder worden terwijl de koers amper beweegt. De optiepremie beweegt dus niet simpelweg één-op-één met de aandelenkoers.
Een beursoptie kan in the money zijn wanneer uitoefening op zichzelf economisch gunstig is. Dat betekent niet dat na de premie en kosten al nettowinst resteert. Voor de eenvoudige call uit dit voorbeeld is het break-evenpunt bij aanhouden tot afloop € 52 vóór kosten, niet € 50.
De expiratiedatum is de einddatum van het contract. Een optie met Europese stijl mag uitsluitend op de vastgestelde einddatum worden uitgeoefend; bij een Amerikaanse stijl kan dat afhankelijk van de voorwaarden eerder. Die termen gaan over de uitoefenwijze en niet over het land van de beurs. Vaak kan een open positie vóór afloop op de beurs via een tegenorder worden gesloten, mits er voldoende handel is.
Bij uitoefening kan daadwerkelijke levering van aandelen plaatsvinden of een afwikkeling in geld, afhankelijk van de optieklasse. Ook is niet iedere afloop automatisch op de derde vrijdag: dit komt voor bij veel maandopties, maar weekopties, feestdagen, specifieke beurzen en contractvoorwaarden verschillen. Automatische uitoefening en de laatste tijdstippen van de broker zijn eveneens van belang. Controleer de laatste handelsdag, deadlines en gevolgen van het openhouden van de optie.
Als u geen aandelen wilt ontvangen of leveren, is de afwikkeling juist een essentieel onderdeel van de keuze. Vlak voor afloop kan een optie winstgevend lijken maar toch een ongewenste aandelenpositie of betalingsplicht doen ontstaan als de broker automatisch ingrijpt en u die regels niet kent.
Veronderstel dat u reeds aandelen bezit en zich tijdelijk tegen een grote daling wilt beschermen. Een gekochte put kan het verlies voor een deel tegengaan. U betaalt daarvoor een premie en de dekking geldt enkel binnen de voorwaarden en looptijd van het gekozen contract. Het aantal aandelen, de strike en de einddatum moeten aansluiten bij uw portefeuille. Een hedge die niet volledig aansluit, kan nog een aanzienlijk verlies overlaten.
Wie zonder de onderliggende aandelen een call koopt in de hoop op een snelle stijging, gaat een andere positie aan. De premie die hij riskeert kan beperkt zijn, maar geheel verloren gaan. Een schrijver zonder voldoende dekking kan een veel groter verlies lijden dan de ontvangen premie. Ook herhaald opties schrijven om premies als 'inkomsten' te ontvangen, laat het risico niet verdwijnen. Alleen de scenario's waarin winst of verlies ontstaat, veranderen.
Niet elke broker waar aandelen te koop zijn, biedt beursopties aan Belgische particulieren aan. Toegang kan afhangen van de juridische entiteit, de kwalificatie als niet-professionele cliënt, toegestane producten, een passendheidstoets en een marginrekening. Wikifin spreekt bij opties over complexe financiële producten waarvoor een dienstverlener doorgaans vooraf een passendheidsonderzoek moet doen. Een positieve vragenlijst is geen bewijs dat een specifieke strategie veilig of geschikt is.
Vergelijk de hele route bij de broker: toegang tot de correcte optieklasse, contractmultiplicator, premie, bied-laatspread, commissies per contract, clearing- en uitoefenkosten, wisselkosten en mogelijke marginrente. Een lage premie maakt een transactie nog niet aantrekkelijk als de spread breed is of er weinig handel plaatsvindt. Informeer wat de broker doet bij expiratie, toewijzing, een ontoereikend saldo of het sluiten van een positie.
Voor belastingen in België mag u niet zomaar aannemen dat opties op dezelfde manier behandeld worden als gewone aandelen of ETF's. Of TOB of een andere belasting verschuldigd is, moet worden nagegaan voor het concrete contract, de transactie, de rekeningroute en de toepasselijke regels op dat moment. Bij een buitenlandse tussenpersoon kunnen bijkomende aangifteverplichtingen voor de Belgische klant ontstaan voor verrichtingen waarop TOB daadwerkelijk van toepassing is. Dat levert geen algemeen TOB-tarief en evenmin een vrijstelling voor alle opties op.
Wilt u brokers vinden die deze handelsvormen aanbieden, vertrek dan van de brokervergelijking maar controleer daarna specifiek bij de aanbieder of u het gewenste product kunt verhandelen. Voor verschillen tussen beursopties, futures en OTC-contracten kunt u verder lezen over derivaten. Die pagina’s helpen u de mogelijkheden te begrijpen. Ze bewijzen niet dat u het contract met uw eigen rekening kunt verhandelen.