Een bedrag bij een garantieregeling op de website vertelt u nog niet welke bescherming voor uw posities geldt. Effecten die bewaard worden, geld op een bankdeposito en een afgeleid beleggingsproduct geven verschillende rechten. Zelfs een aanbieder met een Europese vergunning kan werken met meerdere contractpartijen of bewaarinstellingen. Wat dat voor een klant betekent, hangt af van die juridische keten en niet van het logo dat hij bij het openen van de rekening ziet.
Een gewoon aandeel dat een broker voor een klant bewaart, kan juridisch een aanspraak op het daadwerkelijke effect zijn. Onbelegd geld kan daarentegen op deposito bij een bank staan, als geld voor beleggingen bij een beleggingsonderneming worden aangehouden of verbonden zijn aan een andere contractuele afspraak. Een CFD geeft doorgaans een contractuele blootstelling en geen eigendom van de onderliggende aandelen. Ook fracties van aandelen en effecten die worden uitgeleend kunnen bijzondere rechten en voorwaarden hebben.
Daarom moet u de overeenkomst voor elke soort product bekijken. Wie is de houder van de effectenrekening, wie is de bewaarnemer of onderbewaarnemer, op welke rekening wordt het geld van klanten aangehouden en bij wie kunt u juridisch aankloppen wanneer er iets misloopt? De woorden 'veilig opgeslagen' geven pas houvast wanneer u die vragen kunt beantwoorden.
Wanneer een broker zijn kassaldo's bij een aparte bank bewaart, kunnen de beleggersregeling voor de broker en de depositoregeling voor de bank bij andere instanties liggen. Rente die u op het geld ontvangt, bewijst niet dat dit volgens het recht een gedekt deposito is. En een positie in crypto of een derivaat kan buiten een stelsel voor financiële instrumenten vallen; dat is afhankelijk van de productvorm en de toepasselijke regels.
Volgens het Europese MiFID II-kader moeten beleggingsondernemingen die instrumenten van klanten aanhouden geschikte maatregelen hebben om de eigendomsrechten van die klanten te beschermen, zeker als de onderneming insolvent wordt. Ze mogen de effecten ook niet voor eigen rekening gebruiken zonder uitdrukkelijke instemming. De verplichtingen voor geld van klanten sluiten daarop aan, maar zijn niet precies hetzelfde. Hoe ze werken hangt af van de onderneming en haar bewaarstructuur.
Effecten hoeven bij de centrale effectenbewaarinstelling niet voor iedere belegger op een afzonderlijke eigen rekening te staan. Ze kunnen op één gedeelde klantenrekening staan, een omnibusrekening, waarbij een interne administratie vastlegt welk deel aan welke klant toebehoort. Zo’n gedeelde rekening kan werken, mits de administratie, dagelijkse reconciliatie waar wettelijk vereist, interne controles en afspraken met derden betrouwbaar zijn.
De Europese CSDR maakt onder meer verschil tussen individuele en collectieve segregatie. Zij schrijft voor hoe centrale effectenbewaarinstellingen en deelnemers administratie en scheiding mogelijk moeten maken. Hoe dit bij een bepaalde broker wordt ingevuld, moet blijken uit diens voorwaarden, de keten van bewaarnemers en de informatie over keuzemogelijkheden.
Vraag dus niet alleen of de effecten 'apart' staan. Vraag ook waar dat is, welk recht van toepassing is, of de broker effecten mag uitlenen, hoe verschillen in de administratie worden weggewerkt en hoe een overdracht bij stopzetting zou worden uitgevoerd. Een algemeen antwoord van de klantendienst vervangt de juridische documenten niet.
Bij insolventie moet men eerst nagaan welke instrumenten rechtmatig van klanten zijn en welke instrumenten werkelijk beschikbaar zijn. Het uitgangspunt is het teruggeven of overdragen van effecten die correct voor de klant worden gehouden. Het gaat niet om een onmiddellijke uitbetaling van alle marktwaarden door een beschermingsfonds. Een curator en de betrokken bewaarnemers kunnen tijd nodig hebben om posities te identificeren, de gegevens gelijk te leggen en een overdracht te regelen.
Stel dat uw aandelenportefeuille €80.000 waard is, de effecten juridisch van u zijn en allemaal beschikbaar blijven. Dan is de beoogde uitkomst dat u de aandelen terugkrijgt, niet dat u beperkt bent tot €20.000. De marktprijs kan tijdens de afwikkeling veranderen. De bescherming wanneer een broker failliet gaat garandeert de beurswaarde van uw beleggingen niet.
Ontbreken er na de gewone teruggave effecten, bijvoorbeeld door onregelmatigheden of tekorten in de boekhouding, dan kan een beleggerscompensatiestelsel van belang worden. Het Belgische Beschermingsfonds vermeldt voor financiële instrumenten die niet teruggegeven kunnen worden een plafond van €20.000 per persoon en per financiële instelling, volgens de voorwaarden. Dat maximum gaat over het resterende tekort, niet over een portefeuille waarvan de effecten wel teruggegeven kunnen worden.
Welke nationale regeling van toepassing is, volgt uit de betrokken juridische entiteit en de relevante Europese of andere regels. Een buitenlandse onderneming met Belgische klanten valt niet vanzelf onder precies dezelfde Belgische procedure of dezelfde grens voor elke soort tegoed. Informeer bij de instelling en het bevoegde stelsel.
Voor deposito's bij een bank die onder de regeling vallen in de Europese Economische Ruimte is de gebruikelijke grens €100.000 per persoon per instelling, via het nationale depositogarantiestelsel dat van toepassing is. Dit is niet hetzelfde als effecten terugkrijgen. Saldi bij dezelfde bank worden voor de dekking doorgaans samengevoegd. Een tweede scherm in de app of aparte subrekening levert niet automatisch een tweede maximum op.
Het Belgische Garantiefonds beschrijft eveneens een dekking van maximaal €100.000 per persoon en per instelling voor bepaalde beleggingstegoeden bij Belgische beleggingsondernemingen. Voor beschermde beleggingsondernemingen elders in de EER vermeldt de officiële informatie een Europees minimumniveau, terwijl de nationale bedragen en procedures verschillen. Dit is een andere bescherming dan de €20.000 bij financiële instrumenten die niet kunnen worden teruggegeven.
De vier routes naast elkaar:
| Wat ontbreekt of is niet beschikbaar? | Eerste juridische vraag | Mogelijke beschermingsroute |
|---|---|---|
| Effecten die correct voor u worden gehouden | Kunnen de effecten worden geïdentificeerd en teruggegeven? | In beginsel teruggave/overdracht, geen algemene marktwaardelimiet |
| Effecten die na afwikkeling ontbreken | Valt het tekort onder de beleggersbescherming? | Mogelijke compensatie volgens nationaal stelsel; in België voor instrumenten maximaal €20.000 |
| Geld als deposito bij een bank | Welke bank is de depositohouder en welk stelsel geldt? | In aanmerking komend deposito, doorgaans tot €100.000 per persoon per instelling |
| Beleggingstegoed bij een Belgische beleggingsonderneming | Betreft het een beschermd klantgeldtegoed? | Afzonderlijke regeling, mogelijk tot €100.000 onder Belgische voorwaarden |
Deze tabel is een checklist. Ze bewijst niet dat een specifiek brokerproduct gedekt wordt. Een deelneming in een fonds, een uitgeleend effect, een contract voor een fractie van een aandeel, een geldmarktfonds of een aanspraak op crypto kan andere documenten vragen om de juridische positie te beoordelen.
Begin bij de naam van de partij die uw rekeningcontract sluit. Controleer bij de toezichthouder of die entiteit bevoegd is voor de betrokken dienst. Vraag vervolgens waar de effecten worden bewaard en welke juridische vorm het ongebruikte geld heeft. Als een derde bank meewerkt, zijn zowel de naam van die bank als de juridische grondslag waarop het geld voor de klanten wordt aangehouden van belang.
Ga na of de voorwaarden iets zeggen over effectenuitleen, zekerheidsrechten, omnibusbewaring en fractionele posities. Vraag ook welk recht geldt voor klachten, hoe u bij storingen transactiestaten kunt krijgen en welke documenten de aanbieder elk jaar levert. Controleer de vergunning bij de bevoegde toezichthouder onder de exacte naam van de contractpartij; hieronder staat wat er gebeurt wanneer die tussenpersoon wegvalt.
Houd een overzicht van uw posities bij dat u los van de app kunt exporteren. Bewaar daarin ook de identificatiecodes van effecten, aankoop- en afwikkelingsdata, dividend- of renteaanspraken en geldsaldi. Bewijzen van stortingen en de tenaamstelling kunnen later eveneens nodig zijn. Geef die documenten niet nodeloos aan derden, maar zorg dat u ze kunt terugvinden als de instelling niet meer bereikbaar is.
Stel de klantendienst liever een concrete vraag: 'welke juridische entiteit houdt mijn niet-belegde geld vast en welke bescherming hoort precies bij die juridische vorm?'. Leg het schriftelijke antwoord naast het contract en de officiële informatie over de regeling.
Een regeling bij insolventie verzekert u niet tegen dalende koersen, slechte beleggingen of een markt waarin u een positie tijdelijk niet kunt verhandelen. Ze garandeert ook niet hoe snel de curator de portefeuille naar een andere instelling kan verplaatsen. U kunt daardoor tijdens koersschommelingen tijdelijk operationele beperkingen hebben, terwijl de effecten juridisch nog steeds van u zijn.
Een tweede risico is dat het product iets anders blijkt dan het instrument waarvan u dacht eigenaar te zijn. Als u in plaats van een aandeel een derivaat of een contractuele vordering hebt, moet eerst worden vastgesteld welke rechten u werkelijk hebt en tegenover welke partij. Een marketingterm als 'beleggen in aandelen' vervangt de analyse van het contract niet.
Wie brokers vergelijkt, doet er daarom goed aan juridische contractpartij, effectenbewaring, geldroute, productvorm, bescherming en overdraagbaarheid naast elkaar te leggen. Een vrijwillige effectenoverdracht bij een werkende broker verschilt van teruggave of compensatie wanneer een tussenpersoon uitvalt. In dat laatste geval zijn de bewaarketen en de toepasselijke wettelijke regeling bepalend. Welke bescherming voor een specifieke broker en rekeningroute geldt, hangt af van de contractpartij, het product en de toepasselijke wettelijke regeling.